Avrupa Savunma Fonu’ndan İHA ve Yapay Zeka Projelerine 1.07 Milyar Euro Dev Yatırım

Avrupa Komisyonu, 2025 yılı Avrupa Savunma Fonu (EDF) çağrıları kapsamında, yapay zeka, otonomi ve anti-drone (C-UAS) sistemlerine odaklanan 57 yeni projeye toplam 1.07 milyar euro yatırım yapacağını duyurdu. Bu devasa bütçe, Avrupa’nın “Savunma Hazırlık Yol Haritası 2030” hedeflerini desteklerken, kıtanın gelişmiş savunma teknolojilerinde küresel bir lider olarak kalmasını sağlamayı amaçlıyor.

İHA’lar ve Otonom Sistemlerde Yeni Dönem

Ukrayna savaşından çıkarılan dersler, Avrupa’nın savunma sanayisini 21. yüzyılın muharebe gerçeklerine hızla adapte olmaya zorluyor. Ucuz ve harcanabilir saldırı dronlarının savaş alanını yeniden şekillendirmesi, Avrupa Savunma Fonu yatırımlarının merkezine insansız sistemleri yerleştirdi. Bu kapsamda, İHA’ların yalnızca uzaktan kumanda edilen donanımlar olmaktan çıkıp, otonom kararlar verebilen kapalı devre otomasyon sistemlerine dönüşmesi için yazılım ve donanım entegrasyonlarına büyük bir pay ayrılıyor. Geleneksel ağır zırhlı araçlar ve pahalı hava sistemlerinin yerini, yapay zeka tarafından yönetilen ve sürü halinde hareket edebilen maliyet-etkin sistemlerin alması, modern askeri doktrinlerin temelini oluşturuyor.

Özellikle dolanan mühimmatlar (loitering munitions) ve uygun maliyetli seri drone üretimi için başlatılan dört spesifik inisiyatif dikkat çekiyor: EURODAMM, LUMINA, SKYRAPTOR ve TALON. Bu projeler, Avrupa savunma sanayisinin asimetrik savaş koşullarına yanıt verme hızını artırmayı ve üretim darboğazlarını aşmayı hedefliyor. Küresel drone pazarındaki rekabet giderek kızışırken, sivil ve askeri teknolojilerin entegrasyonu da önem kazanıyor. Örneğin, ticari alanda küresel drone devinin tarihçesi incelendiğinde görülen hızlı üretim, modüler tasarım ve inovasyon kapasitesi, artık Avrupalı askeri konsorsiyumların da ana hedefi konumunda. Yeni projelerle birlikte, Avrupa kıtasının dışa bağımlılığının azaltılması ve kendi tedarik zincirlerinin kurulması planlanıyor.

Ukrayna ile Kurumsal Savunma Entegrasyonu

Açıklanan projelerin en dikkat çekici yönlerinden biri, Ukrayna’nın Avrupa savunma ekosistemine doğrudan entegre edilmesi oldu. 2024 yılında Kiev‘de kurulan AB Savunma İnovasyon Ofisi’nin çabalarıyla, ilk kez Ukraynalı kuruluşların fon projelerine alt yüklenici olarak katılmasına izin verildi. Doğrudan savaş alanı tecrübesinin Ar-Ge süreçlerine aktarılmasını sağlayan bu modelin en somut örneği, drone sürülerine karşı yapay zeka destekli bir siber savunma sistemi geliştirecek olan STRATUS projesi oldu.

Avrupa’nın bu stratejik hamlesi, müttefiklerin bölgeye yönelik geniş çaplı destekleriyle de paralellik gösteriyor. Yakın zamanda İngiltere’nin sağladığı asimetrik savaş destek paketleri gibi, AB de Ukrayna’nın teknolojik altyapısını güçlendirmeyi önceliklendiriyor. Önümüzdeki aylarda Brüksel ve Kiev arasında imzalanması beklenen ortaklık anlaşmasıyla, Ukrayna’nın gelecekteki projelere AB üyesi ülkelerle eşit şartlarda katılım sağlaması planlanıyor.

Bütçe Dağılımı ve KOBİ’lere Yönelik Destekler

Avrupa Savunma Fonu 2025 bütçesinin dağılımına bakıldığında; 675 milyon euro 32 kapasite geliştirme projesine ayrılırken, 332 milyon euro ise 25 araştırma inisiyatifini finanse edecek. Savunma haber kaynakları arasında bütçe telaffuzunda küçük farklılıklar göze çarpıyor; bazı uluslararası savunma yayınları paketin büyüklüğünü 1.26 milyar dolar olarak öne çıkarırken, Avrupa Komisyonu’nun resmi metinleri doğrudan 1.07 milyar euro üzerinden dağılımı aktarıyor. Her iki durumda da bu rakamlar, 2021-2027 dönemi için ayrılan toplam 7.3 milyar euro bütçeli fonun en güçlü dilimlerinden birini temsil ediyor.

• Projelerde 26 AB üyesi ülke ve Norveç’ten toplam 634 kuruluş yer alıyor.
• Katılımcıların %38’inden fazlasını Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ) oluşturuyor.
• KOBİ’ler toplam fonun %21’inden fazlasını doğrudan alacak.

Sanayi tabanını genişletmek ve yeni yetenekleri sektöre çekmek amacıyla, seri üretime odaklanan birçok proje start-up’lar için alt çağrılar (sub-calls) başlatacak. Daha önce savunma deneyimi olmayan ancak yenilikçi teknolojiler geliştiren şirketler ile Ukraynalı girişimler, büyük konsorsiyumlara entegre olabilmek için şirket başına 60.000 euro‘ya kadar hibe alabilecek. Bu rakam ilk bakışta mütevazı görünse de, komisyonun temel amacı yapısal bir dönüşüm yaratarak, sektöre giriş bariyerlerini düşürmek ve savunma bütçelerinin sadece yerleşik büyük ana yüklenicilere değil, tabana yayılan bir sanayi kapasitesine dönüşmesini sağlamak.

Geleceğin Savunma Mimarisi: AETHER ve Dört Büyük Sancaktar

Seçilen 57 projenin 15’ten fazlası, AB’nin geçen yıl operasyonel hazırlık için kritik olarak belirlediği dört “Avrupa Hazırlık Sancaktarı” (European Readiness Flagships) girişimini doğrudan destekliyor. Bu girişimler; Avrupa İnsansız Hava Araçları Savunma Girişimi, Doğu Kanadı Gözetimi (Eastern Flank Watch), Avrupa Hava Kalkanı ve Avrupa Uzay Kalkanı olarak sıralanıyor.

Öne çıkan projelerden biri olan AETHER, drone savunma yeteneklerini desteklemek üzere gelişmiş itki ve termal yönetim sistemleri geliştirmeye odaklanacak. Ayrıca sensörler, dijital dönüşüm araçları ve siber güvenlik çözümleri gibi yatay kesen teknolojiler de tüm bu sancaktar inisiyatiflerin temelini oluşturacak. Avrupa Savunma Fonu‘nun bu yılki çağrısına rekor düzeyde, geçen yıla oranla %37 artışla toplam 410 başvuru yapılması, kıtadaki savunma sanayisi ivmesinin ne denli hızlandığını kanıtlıyor. Avrupa Komisyonu’nun başarılı konsorsiyumlarla hibe anlaşmalarını yıl sonundan önce imzalaması ve 2026 yılı bitmeden projelerin sahada aktif geliştirme aşamasına geçmesi bekleniyor.

Kaynaklar:
European Commission allocates €1.07 billion to 57 defence projects — defence-industry.eu
EU pumps over $1 billion into defense R&D, centered around Ukraine war lessons — defensenews.com
Commission to invest €1.07 billion in 57 defence projects supporting European Readiness Flagships — defence-industry-space.ec.europa.eu